Nhân kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của mười nữ dân quân trận địa pháo phòng không Lam Hạ (1966 - 2026), Bảo tàng tỉnh Ninh Bình trân trọng giới thiệu tới công chúng câu chuyện về những người con ưu tú của quê hương Lam Hạ - những cô gái tuổi đời còn rất trẻ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh trên các trận địa phòng không, hiến dâng tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong những năm 1965 - 1972, đế quốc Mỹ tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc Việt Nam, nhằm phá hoại tiềm lực kinh tế, quốc phòng, đánh phá các tuyến giao thông, ngăn chặn sự chi viện của hậu phương miền Bắc đối với tiền tuyến miền Nam. Trong cuộc chiến tranh khốc liệt ấy, những tuyến đường giao thông huyết mạch của miền Bắc trở thành mục tiêu đánh phá trọng điểm của địch. Lam Hạ, tiền thân là hai xã Tiên Hòa và Tiên Hồng thuộc huyện Duy Tiên, nằm ở vị trí có ý nghĩa chiến lược trong thế trận phòng thủ và bảo đảm giao thông của khu vực thị xã Hà Nam. Trên địa bàn và vùng phụ cận có những tuyến giao thông huyết mạch như Quốc lộ 1A, đường sắt Bắc - Nam, cầu Phủ Lý, ga Phủ Lý cùng các cầu phao, cầu ngầm vượt sông Châu. Đây là những tuyến đường có vai trò quan trọng trong việc vận chuyển người, hàng hóa và chi viện sức người, sức của từ hậu phương miền Bắc cho chiến trường miền Nam. Vì vậy, thị xã Hà Nam và khu vực Lam Hạ trở thành một trong những trọng điểm bị không quân Mỹ tập trung đánh phá ác liệt. Trước tình hình đó, quân và dân địa phương đã xây dựng thế trận phòng không nhân dân, tổ chức các trận địa pháo và lực lượng dân quân trực tiếp chiến đấu, phối hợp với bộ đội chủ lực đánh trả máy bay địch, bảo vệ các mục tiêu trọng yếu và giữ vững mạch máu giao thông. Ngày 5/8/1965, Đại đội Dân quân phòng không Lam Hạ được thành lập với 87 cán bộ, chiến sĩ, biên chế thành hai trung đội, trong đó có một trung đội nữ gồm 24 người. Những nữ dân quân Lam Hạ vừa tham gia lao động sản xuất, vừa huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và phục vụ chiến đấu. Các chị được huấn luyện đảm nhiệm nhiều vị trí trên mâm pháo, đồng thời làm nhiệm vụ tiếp đạn, cứu thương, tải thương và hỗ trợ bộ đội phòng không khi chiến đấu. Trong những ngày tháng ấy, các cô gái dân quân Lam Hạ tuổi đời còn rất trẻ đã thực sự trở thành những người lính trên trận địa. Họ rời mái nhà, công việc và cuộc sống bình dị của những người con gái nông thôn để cầm súng, tiếp đạn, sát cánh bên đồng đội trong những trận bom ác liệt. Ai cũng hiểu bước vào trận địa là bước vào nơi hiểm nguy, nơi sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc. Nhưng trước nhiệm vụ bảo vệ quê hương, các cô đã lựa chọn ở lại trận địa, lựa chọn chiến đấu và sẵn sàng hy sinh. Ngày 1/10/1966, không quân Mỹ mở nhiều đợt không kích lớn đánh phá khu vực thị xã Hà Nam và các trận địa phòng không Lam Hạ. Máy bay địch liên tục trút bom xuống các mục tiêu trọng yếu. Đất đá tung lên, khói lửa bao trùm trận địa; hệ thống thông tin liên lạc chỉ huy chiến đấu của ta nhiều nơi bị bom đánh đứt. Lực lượng dân quân phòng không Lam Hạ vẫn kiên cường bám trụ, phối hợp cùng bộ đội phòng không chiến đấu. Những hòm đạn được chuyền nhanh trên trận địa; các nữ dân quân thay nhau vào vị trí chiến đấu trên mâm pháo. Từng loạt đạn cao xạ tạo thành lưới lửa phòng không, quyết tâm đánh trả, khiến máy bay địch phải rút lui. Khoảng 9 giờ 45 phút, địch tiếp tục quay trở lại, nhiều lần ném bom xuống các mục tiêu của ta. Tại trận địa pháo 37 ly ở Đình Tràng, sáu nữ dân quân gồm Đinh Thị Tâm, Phan Thị Tuyết, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Phạm Thị Lan và Vũ Thị Phương đã anh dũng hy sinh cùng nhiều đồng đội khác. Trong số đó, Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi là hai chị em ruột, cô Thi mới 16 tuổi; cô Phạm Thị Lan mới mang thai con đầu lòng. Những cuộc đời đang ở độ tuổi đẹp nhất, những ước mơ còn dang dở đã mãi mãi dừng lại trên trận địa giữa những ngày bom đạn. Trong ngày chiến đấu ác liệt ấy, đại đội dân quân phòng không Lam Hạ đã cùng bộ đội chủ lực tổ chức nhiều trận đánh, góp phần bắn rơi hai máy bay A4 của Mỹ, bắt sống hai giặc lái, bảo vệ an toàn mục tiêu được giao. Hơn một tuần sau, ngày 9/10/1966, không quân Mỹ tiếp tục huy động lực lượng lớn, chia thành nhiều tốp máy bay, dồn dập đánh phá các mục tiêu cơ sở hạ tầng và giao thông của thị xã Hà Nam. Các trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc và 100 ly ở Đường Ấm, xã Lam Hạ, đã kiên cường đánh chặn, góp phần bảo vệ cầu Phủ Lý - một mục tiêu giao thông quan trọng. Không phá hủy được mục tiêu, địch quay sang tập kích các trận địa pháo. Trong trận chiến đấu này, ba cô Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh cùng một số cán bộ, chiến sĩ bộ đội chủ lực đã anh dũng hy sinh. Với tinh thần chiến đấu kiên cường, lực lượng phòng không của ta đã bắn rơi hai máy bay F4H, góp phần bảo vệ an toàn cầu Phủ Lý. Ngày 7/7/1967, trên trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc, nữ dân quân Đặng Thị Chung đã tình nguyện ở lại chiến đấu thay đồng đội và cô cũng đã anh dũng hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ trên mâm pháo. Sự hy sinh của cô đã khép lại một câu chuyện bi tráng về mười nữ dân quân Lam Hạ, mười người con gái đã lần lượt ngã xuống trên những trận địa phòng không để bảo vệ quê hương. Mười cô gái, mười cuộc đời còn rất trẻ. Họ cũng từng có những ước mơ bình dị như bao cô gái cùng trang lứa: một mái ấm gia đình, tình yêu, những ngày tháng lao động yên bình và một tương lai phía trước. Nhưng chiến tranh đã đặt trước họ một sự lựa chọn khắc nghiệt. Và họ đã lựa chọn Tổ quốc. Tuổi xuân của các cô đã dừng lại giữa những trận mưa bom, nhưng lòng yêu nước, ý chí chiến đấu, sự quả cảm và tinh thần sẵn sàng hy sinh vì quê hương thì không bao giờ mất đi. Tên tuổi của các cô đã vượt qua giới hạn của một trận địa, một làng quê, trở thành biểu tượng về sức mạnh của con người Việt Nam trong những năm tháng đất nước phải đối mặt với chiến tranh. Sự hy sinh của mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của lòng yêu nước và ý chí quyết chiến, quyết thắng. Các cô đã góp phần làm nên truyền thống vẻ vang của lực lượng dân quân tự vệ Việt Nam, đồng thời trở thành những tấm gương tiêu biểu về tinh thần trách nhiệm, lòng quả cảm và sự cống hiến của tuổi trẻ đối với đất nước.

Trong những năm chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, Đại đội Dân quân phòng không Lam Hạ đã cùng các đơn vị bộ đội tổ chức nhiều trận chiến đấu, góp phần bảo vệ các tuyến giao thông huyết mạch, cầu, nhà ga và những mục tiêu quan trọng trong khu vực. Những trận địa phòng không ở Lam Hạ không chỉ là nơi diễn ra những cuộc chiến đấu ác liệt giữa ta và địch, mà còn là minh chứng sinh động cho sức mạnh của thế trận chiến tranh nhân dân - nơi mỗi người dân đều có thể trở thành một chiến sĩ khi Tổ quốc cần. Ghi nhận những thành tích và sự hy sinh anh dũng của quân và dân Lam Hạ, Đảng và Nhà nước đã phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Đại đội Dân quân phòng không xã Lam Hạ; truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho mười nữ liệt sĩ dân quân phòng không Lam Hạ. Sáu mươi năm đã đi qua kể từ ngày những người con gái Lam Hạ ngã xuống. Quê hương đã đổi thay, những trận địa năm xưa đã trở thành những địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống. Ký ức về mười nữ dân quân vẫn còn nguyên vẹn - trong những câu chuyện của đồng đội, trong lòng nhân dân và trong sự tri ân của các thế hệ hôm nay. Câu chuyện về sự hi sinh quả cảm của các cô không chỉ là một phần ký ức chiến tranh. Đó còn là câu chuyện về những người con gái Việt Nam đã sống một tuổi trẻ đẹp nhất bằng lòng yêu nước, bằng trách nhiệm với quê hương và bằng sự lựa chọn cao cả: khi Tổ quốc cần, sẵn sàng chiến đấu và hy sinh. Mười người con gái - mười Anh hùng - một bản hùng ca bất tử của Chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Tác giả: Trần Việt Anh Trưởng phòng Giáo dục - Truyền thông Hội Cựu Công an tỉnh Ninh Bình trao tặng Bảo tàng tỉnh 10 ảnh màu phục chế của 10 nữ Anh hùng Lam Hạ Tin tức nhiều lượt xem nhất Tin tức mới nhất Tin cùng chuyên mục Tin cùng chuyên mục